De Aziatische hoornaar (Vespa velutina) is een invasieve exoot die zich sinds zijn introductie in Europa snel heeft verspreid. Door het ontbreken van natuurlijke vijanden en de grote voortplantingscapaciteit en succesvolle overlevingsstrategie kan de soort zich in korte tijd snel vestigen in nieuwe gebieden.

De impact van de Aziatische hoornaar beperkt zich niet tot honingbijen. De soort beïnvloedt de biodiversiteit, kan risico's opleveren voor de volksgezondheid en brengt kosten met zich mee voor opsporing, bestrijding en monitoring.

Impact op de biodiversiteit

De larven van de Aziatische hoornaar hebben grote hoeveelheden eiwitrijk voedsel nodig om zich te ontwikkelen. Werksters jagen daarom op een breed scala aan insecten, waaronder honingbijen, hommels, solitaire bijen, wespen, vliegen, vlinders, libellen en spinnen.

Een groot nest kan gedurende één seizoen naar schatting ongeveer 11 kilogram aan prooidieren verwerken. Hierdoor verdwijnen grote aantallen insecten uit het ecosysteem, waaronder veel bestuivers die een belangrijke rol spelen bij de bestuiving van wilde planten, landbouwgewassen en fruitbomen.

Daarnaast vormen insecten een belangrijke voedselbron voor vogels, vleermuizen en andere insectenetende dieren. Een afname van insecten heeft daarom invloed op meerdere schakels binnen het ecosysteem.

Gevolgen voor honingbijen

Voor imkers zijn de gevolgen vaak het meest zichtbaar. Aziatische hoornaars jagen regelmatig voor de vliegopening van een bijenkast en vangen honingbijen die terugkeren naar het volk. De gevangen bijen worden verwerkt tot voedsel voor de larven.

Bij een hoge jachtdruk kan zogenoemde vliegverlamming ontstaan. Honingbijen durven de kast nauwelijks nog te verlaten, waardoor minder nectar en stuifmeel wordt verzameld. Hierdoor verzwakken bijenvolken en kunnen zij minder goed de winter doorkomen. Vooral zwakke of kleine volken lopen daarbij extra risico.

Impact op de volksgezondheid

De Aziatische hoornaar is tijdens het zoeken naar voedsel doorgaans niet agressief tegenover mensen. De meeste incidenten ontstaan wanneer een nest wordt verstoord of wanneer mensen onbedoeld te dicht bij een nest komen. 

Bij verstoring verdedigen de werksters hun nesten zullen ze defensief gedrag vertonen. Daarbij kunnen meerdere hoornaars tegelijk aanvallen en worden alarmferomonen afgegeven, waardoor andere hoornaars eveneens deelnemen aan de verdediging.

Een steek van een Aziatische hoornaar is doorgaans niet gevaarlijker dan een steek van een gewone wesp of de Europese hoornaar, maar wordt door de grotere angel vaak als pijnlijker ervaren. Ernstige gezondheidsrisico's ontstaan vooral bij meerdere steken tegelijk of bij personen met een allergie voor insecten-gif. In die gevallen kan een ernstige allergische reactie of anafylaxie optreden.

Benader of verwijder een nest daarom nooit zelf. Laat de situatie altijd beoordelen door een deskundige.

Impact op de economie

Naast de ecologische gevolgen brengt de Aziatische hoornaar ook economische schade met zich mee.

Voor de imkerij kan de soort leiden tot verzwakte of verloren bijenvolken, extra beschermingsmaatregelen en meer tijd voor monitoring. Daarnaast voedt de Aziatische hoornaar zich ook met rijpend fruit, waardoor in sommige gebieden schade kan ontstaan in de fruitteelt en tuinbouw.

Ook gemeenten, terreinbeheerders en bestrijdingsorganisaties investeren steeds meer tijd en middelen in het opsporen, monitoren en veilig verwijderen van nesten.

Naarmate de soort zich verder verspreidt, zal ook de maatschappelijke inzet voor monitoring en bestrijding naar verwachting toenemen. Vroege herkenning, het melden van waarnemingen en een goede samenwerking tussen inwoners, zoekteams, gemeenten en bestrijders zijn daarom essentieel om de verdere verspreiding zoveel mogelijk te beperken.