De verspreiding van de Aziatische hoornaar (Vespa velutina) zorgt ervoor dat steeds meer imkers te maken krijgen met jagende hoornaars bij hun bijenstand. Hoewel het opsporen en verwijderen van nesten de meest effectieve manier blijft om de populatie te beperken, is dit niet altijd mogelijk. Daarom worden ook verschillende maatregelen toegepast om de druk op honingbijenvolken te verminderen.

Op dit moment bestaat er geen methode die volledige bescherming biedt. Iedere techniek heeft zijn eigen voordelen, beperkingen en toepassingsgebied. Vaak levert een combinatie van meerdere maatregelen het beste resultaat op.

De impact op een bijenvolk

De Aziatische hoornaar kan op verschillende manieren invloed hebben op een honingbijenvolk.

1. Predatie op individuele honingbijen

Werksters van de Aziatische hoornaar jagen vaak voor de vliegopening van een bijenkast. Terugkerende honingbijen worden in de lucht gevangen en meegenomen naar een nabijgelegen plek. Daar wordt vooral het borststuk gebruikt als eiwitrijke voedselbron voor de larven in het nest.

2. Vliegverlamming

Wanneer de jachtdruk toeneemt, durven veel honingbijen de kast nauwelijks nog te verlaten. Dit verschijnsel staat bekend als vliegverlamming.

Hierdoor wordt minder nectar, stuifmeel en water verzameld. Het volk verzwakt geleidelijk en gaat met minder voedsel en minder winterbijen het najaar in, waardoor de kans op wintersterfte toeneemt.

3. Binnendringen van de kast

Bij sterk verzwakte volken kunnen Aziatische hoornaars uiteindelijk de kast binnendringen. Zij jagen dan op de aanwezige bijen en kunnen ook voedselvoorraden benutten. Wanneer dit stadium wordt bereikt, is het bijenvolk vaak al ernstig verzwakt.

Maatregelen voor imkers

Koninginnen en embryonesten opsporen

Het vroegtijdig opsporen van koninginnen en embryonesten is één van de meest effectieve manieren om nieuwe nesten te voorkomen.

Mogelijke maatregelen zijn:

• selectieve vallen gebruiken tijdens het voorjaar;
• jagende koninginnen wegvangen bij de bijenstand;
• embryonesten zoeken in schuurtjes, vogelhuisjes, carports en andere beschutte locaties.

Embryonesten worden bij voorkeur verwijderd wanneer zeker is dat de koningin aanwezig is.

Voordelen

• Zeer effectief.
• Relatief lage kosten.
• Voorkomt de ontwikkeling van een volledige kolonie.

Nadelen

• Arbeidsintensief.
• Vereist regelmatige controle en ervaring.

Meerdere bijenvolken op één stand

Wanneer meerdere kasten op één locatie staan, wordt de jachtdruk van hoornaars verdeeld over meerdere volken. Hierdoor wordt de belasting per volk vaak kleiner dan bij een solitaire kast.

Voordelen

• Geen extra kosten.
• Eenvoudig toe te passen.

Nadelen

• Beperkte bescherming.
• Vermindert de aanwezigheid van hoornaars niet.

Muilkorf

Een muilkorf bestaat uit een constructie van gaas of kunststof voor de vliegopening van de kast. Hierdoor kunnen hoornaars minder gemakkelijk voor de vliegopening blijven hangen of de kast binnendringen.

Voordelen

• Relatief goedkoop.
• Eenvoudig zelf te maken.
• Kan vliegverlamming verminderen.

Nadelen

• Hoornaars blijven aanwezig.
• Biedt geen volledige bescherming.

Koldo Belasko-systeem

Dit systeem is ontwikkeld door de Spaanse imker Koldo Belasko. De constructie is zo ontworpen dat jagende hoornaars tijdens een aanval op honingbijen in een vangconstructie terechtkomen, waaruit zij niet meer kunnen ontsnappen.

Voordelen

• Voorkomt dat hoornaars de kast binnendringen.
• Hoornaars worden direct afgevangen.

Nadelen

• Relatief kostbaar.
• Lastiger zelf te bouwen.
• Materialen zijn niet overal verkrijgbaar.

Honingkamer-val

Bij deze methode wordt een aangepaste honingkamer met een trechterconstructie gebruikt. Hoornaars worden aangetrokken en kunnen de constructie vervolgens niet meer verlaten.

Voordelen

• Relatief eenvoudig en goedkoop.
• Mogelijkheid om jagende hoornaars af te vangen.

Nadelen

• Nog beperkt onderzocht.
• Er is nog relatief weinig praktijkervaring beschikbaar.

Elektrische harp

De elektrische harp wordt in verschillende Zuid-Europese landen gebruikt om jagende hoornaars voor de bijenstand af te vangen of te doden voordat zij honingbijen kunnen onderscheppen.

Voordelen

• Kan de jachtdruk aanzienlijk verminderen.
• Werkt continu zolang het systeem actief is.

Nadelen

• Relatief hoge aanschafkosten.
• Nog beperkt toegepast in Nederland.

Kleine maatregelen met mogelijk effect

Ook eenvoudige aanpassingen rondom de bijenstand kunnen bijdragen aan het verminderen van de jachtdruk.

Denk bijvoorbeeld aan:

• het plaatsen van struiken of begroeiing voor de vliegopening, waardoor hoornaars minder gemakkelijk kunnen jagen;
• het verkleinen van de vliegopening bij zwakke volken;
• het zorgen voor sterke, gezonde bijenvolken die beter bestand zijn tegen stress en predatie.

Een combinatie van maatregelen

Geen enkele methode biedt volledige bescherming tegen de Aziatische hoornaar. De meest effectieve aanpak blijft het tijdig opsporen en verwijderen van nesten. Aanvullende beschermingsmaatregelen kunnen echter helpen om de jachtdruk op bijenvolken te verminderen en de kans op schade te beperken.

Door verschillende technieken te combineren en de situatie bij de bijenstand goed te blijven volgen, kunnen imkers hun volken zo goed mogelijk beschermen tegen de toenemende druk van de Aziatische hoornaar.

Voor verdere tips en maatregelen bij het imkeren is het boek Asian Hornet – The Beekeeper's Guide to Defences against the Yellow-legged Hornet (Vespa velutina) – Andrew Durham absoluut een aanrader om te lezen. 

Ontwerp guides voor de Koldo Belasko val en de muilkorf zijn te vinden bij de downloads.