Herkennen en look a likes

Hoe herken je een Aziatische hoornaar?

De Aziatische hoornaar (Vespa velutina nigrithorax) is, wanneer je weet waar je op moet letten, goed te onderscheiden van onze inheemse Europese hoornaar (Vespa crabro) en andere grote wespensoorten. Toch ontstaat er regelmatig verwarring, vooral met de Europese hoornaar, hoornaarzweefvliegen en grote wespen.

Wetenschappelijke naam

De wetenschappelijke naam van de soort is Vespa velutina. De ondersoort die zich in Europa heeft gevestigd heet Vespa velutina nigrithorax.

Vespa is het geslacht waartoe alle echte hoornaars behoren.
Velutina betekent 'fluweelachtig' en verwijst naar de donkere, fluweelachtige lichaamskleur.
Nigrithorax betekent 'zwarte borstkas' en beschrijft het vrijwel zwarte borststuk van deze ondersoort.

In Azië komen meerdere ondersoorten van Vespa velutina voor, elk met hun eigen verspreidingsgebied. De ondersoort nigrithorax is afkomstig uit delen van China en het Himalayagebied en is de vorm die zich inmiddels over grote delen van Europa heeft verspreid.

Kenmerken van de Aziatische hoornaar

De Aziatische hoornaar is gemiddeld iets kleiner dan de Europese hoornaar. Werksters zijn doorgaans 25 tot 30 millimeter lang. De grootte kan gedurende het seizoen verschillen. De eerste werksters die in het voorjaar uitvliegen zijn vaak kleiner doordat de koningin het nest nog alleen verzorgt. Naarmate het seizoen vordert, krijgen de larven meer voedsel en worden de werksters groter.

Belangrijke kenmerken zijn:

Een overwegend donkerbruin tot zwart lichaam met een fluweelachtige uitstraling.
Een oranje gezicht, terwijl de bovenzijde van de kop grotendeels zwart is.
Een smalle gele band aan het begin van het achterlijf en een bredere oranjegele band richting het uiteinde.
Donkere vleugels met een licht rokerige bruine kleur.
Bruinzwarte antennen.
Poten die aan de bovenzijde donker zijn en vanaf ongeveer halverwege opvallend geel kleuren. Juist deze gele "sokken" zijn één van de meest herkenbare kenmerken.

Zoals bij andere wespen en hoornaars worden de vleugels in rust in de lengte gevouwen, waardoor ze een smalle vorm hebben.

De Aziatische hoornaar is voornamelijk overdag actief. Ook tijdens de schemering kan zij nog vliegen, maar in volledige duisternis is zij normaal gesproken niet actief. Alleen wanneer een nest 's nachts wordt verstoord, kunnen hoornaars alsnog uitvliegen om het nest te verdedigen.

Soorten waarmee de Aziatische hoornaar vaak wordt verward

Europese hoornaar (Vespa crabro)

De Europese hoornaar is onze inheemse hoornaar en wordt het vaakst verward met de Aziatische hoornaar.

Belangrijkste verschillen:

De Europese hoornaar heeft een veel geler achterlijf met meerdere zwarte tekeningen.
Het borststuk is roodbruin in plaats van vrijwel zwart.
De poten zijn overwegend roodbruin en missen de opvallende gele uiteinden.
De kop is duidelijk geler en groter van kleurcontrast.

Middelste wesp (Dolichovespula media)

Vooral de koningin van de middelste wesp wordt regelmatig aangezien voor een Aziatische hoornaar.

Verschillen:

Het achterlijf heeft meerdere gele banden.
Het lichaam is slanker.
De poten zijn niet voorzien van gele uiteinden.
De soort is aanzienlijk kleiner dan een Aziatische hoornaar-koningin.

Duitse wesp (Vespula germanica) en gewone wesp (Vespula vulgaris)

Deze bekende wespen zijn duidelijk kleiner, maar worden op foto's soms toch verward.

Verschillen:

Veel feller geel-zwart getekend.
Compacter gebouwd.
Geen gele uiteinden aan de poten.
Geen donker borststuk zoals bij de Aziatische hoornaar.

Stadsreus (Volucella zonaria)

Deze grote zweefvlieg lijkt sterk op een hoornaar, maar is volledig ongevaarlijk.

Verschillen:

Heeft slechts één paar vleugels (wespen hebben er twee).
Grote vliegogen.
Korte antennes.
Kan stil in de lucht blijven hangen.

Hoornaarvlinder (Sesia apiformis)

De hoornaarvlinder is een dagactieve vlinder die door zijn uiterlijk sterk op een hoornaar lijkt. Vooral wanneer hij snel voorbij vliegt, wordt hij regelmatig gemeld als Aziatische hoornaar.

Verschillen:

Doorzichtige vleugels met nauwelijks schubben.
Een dik, behaard lichaam.
Geen duidelijke wespentaille.
Vlinders hebben knotsvormige antennes en een geheel andere vliegwijze dan wespen.

Meikever (Melolontha melolontha) en junikever (Amphimallon solstitiale)

In het voorjaar en de vroege zomer worden ook mei- en junikevers regelmatig aangezien voor een Aziatische hoornaar. Vooral het harde gezoem tijdens het vliegen zorgt voor verwarring.

Verschillen:

Duidelijk harde dekschilden.
Bruin van kleur en veel behaarder.
Korte, krachtige vlucht waarbij ze vaak tegen objecten aanvliegen.
Bij de meikever zijn de karakteristieke waaiervormige antennes goed zichtbaar.

Andere grote zweefvliegen

Ook soorten zoals de stadsreus en andere grote zweefvliegen worden regelmatig gemeld als Aziatische hoornaar. Deze vliegen hebben echter de typische kenmerken van een vlieg: grote ogen, korte antennes en slechts één paar vleugels.